szaty liturgiczne
Szaty liturgiczne

#7 Humerał

633

Autor: ks Piotr Kucharczyk

Humerał, cóż to takiego? – wcale by mnie dziś nie zdziwiło takie pytanie. Inspirowany nim chcę nie tylko przypomnieć, czym jest humerał, ale dołożę także wszelkich starań, abyśmy odkryli jego istotne znaczenie.

Humerał jest białym płótnem zakładanym pod albę lub w tradycji zakonnej przyszywanym do kaptura, używanym w czasie sprawowania Mszy Świętej.Zakrywa on szyję oraz ramiona, a dawniej zakrywał także głowę. Humerał zakładano z dwóch powodów: pierwotne znaczenie humerału miało na celu to, aby kapłanowi, który sprawuje Mszę Świętą przypominał on o dyscyplinie zmysłów w czasie celebracji. Humerał przypominał o skupieniu, które miało pomóc w walce z rozproszeniami. Poznaliśmy więc pierwotne znaczenie humerału. Noszono wtedy humerał, który okrywał ramiona, szyję i głowę. Humerał miał wyhaftowany krzyż, który przed założeniem szaty należało ucałować. W tradycji zakonnej kaptur z humerałem kapłan zakładał na głowę podczas procesji wejścia i wyjścia oraz wtedy, kiedy podczas liturgii siedział. Z czasem jednak humerał nabrał także znaczenia nieco innego. Służył on przede wszystkim do tego, aby zakryć świecki strój, który nie zawsze był zakrywany przez albę. Z czasem tak szyto humerały, aby chroniły ornat, albę i resztę stroju liturgicznego przed potem. I tu mamy drugie, późniejsze „znaczenie” humerału, które powodowało, że używano tej szaty (były bowiem czasy, kiedy zaczęto eksperymentować z szatami liturgicznymi, używając niektórych z nich dowolnie lub zastępując je innymi). Dzisiaj doszliśmy do tego, że humerał nie jest obowiązkową szatą liturgiczną, jeśli tylko alba ma stójkę, która zakrywa strój świecki. Widzimy zatem, że jak z humerałem, podobnie rzecz ma się z cingulum, o którym już wspominaliśmy: nie jest obowiązkowe jego użycie, jeśli tylko alba przylega do ciała. Dzisiaj humerał nie jest obowiązkową szatą liturgiczną, jeśli tylko alba ma stójkę (dodajmy tylko, że zdecydowana większość duchowieństwa w Polsce używa już tylko alb ze stójką). Pod albę zakładają humerał jedynie księża starsi lub ci, którzy celebrują Mszę Świętą w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego (nowyruchliturgiczny.pl – Humerał – Przyłbica zbawienia, wtorek, 16 września 2008). Podczas wkładania humerału odmawia się następującą modlitwę: Włóż mi, Panie na głowę hełm zbawienia, bym pokonał zasadzki demona. Benedykt XVI w czasie homilii na Mszy Krzyżma (5 IV 2007) mówił o humerale. Myśli nie powinny błądzić tam i ówdzie, idąc za troskami i oczekiwaniami mojej codzienności;  zmysłów nie może przykuwać to, co tam, wewnątrz kościoła, mogłoby przypadkowo zaprzątnąć nasze oczy i uszy. Moje serce musi posłusznie otworzyć się na słowo Boga i skupić się na modlitwie Kościoła, ażeby myśli wzięły kierunek zgodnie ze słowami przepowiadania i modlitwy. Wzrok mego serca musi być utkwiony w Panu, który jest pośród nas: oto co oznacza <<ars celebrandi>> – właściwy sposób sprawowania. Jeśli ja jestem z Panem, wówczas przez moje słuchanie, mówienie i działanie przyciągam także ludzi do jedności z Nim (za: J. Echevarría, Żyć Mszą Świętą, Radom 2013, s. 29).  Autorzy wieków średnich wiedzieli w humerale symbol:

1. przyłbicy zbawienia dla ochrony przed złem (Ef 6,17; 1 Tes 5,8);

2. umartwienia głosu – jak zauważył Amalary z Metzu (De ecclesiaticisofficiisII, 17);

3. obłoku, który okrywał przybytek, podczas wędrówki Żydów z Egiptu – papież Innocenty III (De sacroaltarismysterio I, XXXV, PL 217, 787C);

Niech sprawowania Mszy Świętej, pomaga nam odkrywać bogactwo treści i znaków w niej ukrytych (za: ks. B. Nadolski, Leksykon…, s. 138).


Autor: ks. Piotr Kucharczyk Przyjął sakrament święceń w stopniu prezbiteriatu 25. 05. 2013. Obecnie jest wikariuszem w parafii św. Michała Archanioła na Mokotowie w Warszawie

Czytania na każdy dzień (Rok B, I)

Oznacz swoją wspólnotę na mapie Archidiecezji Warszawskiej